سیمای بهره وری آب کشاورزی در سال 1402

بهره‌وری آب  یعنی آگاهی در این باره که از هر واحد آب مصرفی، چه مقدار محصول یا ارزش اقتصادی به‌دست می‌آید. وقتی از سیمای بهره‌وری صحبت می‌کنیم، در واقع وضع موجود را ترسیم می‌کنیم؛ اینکه نقاط قوت و ضعف کجاست و چه فرصت‌ها و تهدیدهایی داریم. اهمیت این موضوع برای ایران بسیار بالاست، چون کشور ما در منطقه خشک و نیمه‌خشک است و منابع آبی کمی دارد. از طرف دیگر، بیش از 70  درصد آب کشور در کشاورزی مصرف می‌شود. بنابراین اگر در این بخش بهره‌وری پایین باشد، هم منابع آب از دست می‌روند و هم تولیدات کشاورزی دچار مشکل می‌شوند. بررسی‌ها در سال ۱۴۰۲ نشان می‌دهد که بهره‌وری آب در کشاورزی حدود 39/1 کیلوگرم بر متر مکعب آب است و  بهره وری آب کشاورزی در ایران هنوز از میانگین جهانی فاصله دارد. چالش‌های این حوزه متعدد است. از  خاک (که در بسیاری از زمین‌ها مواد غذایی کافی ندارد و فرسایش خاک هم مشکل‌ساز شده است)، تا استفاده از بذرهای سنتی یا نامناسب، مدیریت ضعیف آفات و بیماری‌ها، کمبود کود و سموم با کیفیت و دانش فنی محدود کشاورزان، همگی باعث می‌شود عملکرد محصول پایین بیاید. کمبود ماشین‌آلات و فناوری‌های جدید نیز مشکل را بیشتر می‌کند. از نظر مدیریت آب هم مسائل زیادی وجود دارد. بخش زیادی از آب قبل از رسیدن به ریشه گیاه تبخیر می‌شود یا در عمق خاک نفوذ می‌کند. آبیاری هم اغلب بر اساس تجربه انجام می‌شود نه نیاز واقعی گیاه. در نتیجه، گاهی آب بیش از حد داده می‌شود و هدر می‌رود و گاهی کمتر از نیاز، و گیاه دچار تنش آبی می‌شود. همچنین در بسیاری از مناطق شوری خاک و آب، بهره‌وری را پایین می‌آورد. در این میان، آموزش و ترویج نقش کلیدی دارد. اگر کشاورزان همراه نباشند، حتی بهترین فناوری‌ها هم نتیجه نمی‌دهد. اما در ایران هنوز مشکلاتی مثل کمبود مروجان، آموزش‌های سنتی و غیرکاربردی، فاصله میان تحقیقات و عمل در مزرعه و کمبود بودجه آموزشی وجود دارد. از سوی دیگر، ظرفیت مهم جوانان و زنان روستایی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. در سطح کلان هم مشکلات مدیریتی وجود دارد. نبود یک نهاد واحد برای هماهنگی سیاست‌ها، مقاومت کشاورزان در برابر تغییر الگوی کشت یا سهمیه‌بندی آب، اختلاف نظر بین وزارتخانه‌ها و کمبود داده‌های دقیق درباره مصرف آب و وضعیت محصولات، همگی مانع تصمیم‌گیری درست شده‌اند.

سیمای بهره‌وری آب در کشاورزی ایران در سال ۱۴۰۲ نشان می‌دهد که برای بهبود وضعیت باید به چند نکته اساسی توجه شود: اصلاح مدیریت مزرعه (آب، خاک و بذر)، ارتقای آموزش و ترویج، استفاده از فناوری‌های نوین آبیاری و نهایتاً هماهنگی بهتر در سیاست‌گذاری و حکمرانی آب. تنها با این ترکیب می‌توان به سمت کشاورزی پایدار و افزایش امنیت غذایی حرکت کرد...

مشاهده فایل کامل